Raport cechu łowców nr 7/10: Białe damy

W uniejowskim parku zamkowym stoi dziś pomnik Białej Damy – postaci, która od pokoleń żyje w miejscowych opowieściach. Według legendy była to Uniejka, córka sławnego Unieja, dziewczyna znana z wielkiej odwagi i niezwykłej dobroci. Jej historia wiąże się z czasami, gdy na zamku przechowywano skarb arcybiskupów: skrzynie pełne złota i srebra.

Wieść o bogactwie dotarła w końcu do okolicznych zbójów. Bandyci zastraszyli mieszkańców i zagrozili, że jeśli nie dostaną złota, spalą całe miasto. Wtedy jeden z młodych uniejowian postanowił poświęcić życie dla ratowania innych. Zaplanował, że udając przewodnika, wywiedzie bandę na okoliczne bagna i tam doprowadzi do ich zguby. O swoim zamiarze powiedział tylko jednej osobie – ukochanej Uniejce.

Dziewczyna nie mogła pogodzić się z myślą, że straci go na zawsze. Podstępnie uśpiła młodzieńca, a sama zgłosiła się do zbójów, obiecując, że wskaże kryjówkę ze złotem. Ruszyła z nimi prosto w stronę mokradeł. Złoczyńcy, zaślepieni wizją bogactwa, nie zauważyli, kiedy teren wokół nich stał się śmiertelną pułapką.

Legenda mówi, że cała banda utonęła w bagnach. Niestety, Uniejka również z nich nie wróciła. Oddała życie, by ocalić miasto i ukochanego, który wciąż spał, nieświadomy jej poświęcenia. Zrozpaczony ojciec, chcąc upamiętnić odwagę córki, nakazał podobno wybić złote monety z jej wizerunkiem. Do dziś krążą opowieści, że gdzieś w uniejowskiej ziemi wciąż kryją się te dawne dukaty.

Choć historycy podkreślają, że Uniejów nigdy nie posiadał własnej mennicy, a monety to jedynie piękna baśń – historia Uniejki przetrwała. W miejscowej tradycji stała się symbolem miłości silniejszej niż strach.

Dlatego właśnie w cieniu zamkowych murów stoi dziś jej pomnik. A według niektórych, w ciche, mgliste wieczory na parkowych alejkach wciąż można dostrzec bladą sylwetkę dziewczyny, pilnującej miejsca, które kochała najbardziej.

W Nieborowie natomiast opowiada się o Białej Damie utożsamianej z Anną Orzelską - jedną z najpiękniejszych kobiet XVIII wieku. Choć nigdy tu nie mieszkała, jej ogromny portret od stuleci zdobi Salon Czerwony. Miejscowi wierzą, że o zmierzchu duch Orzelskiej przechadza się po pałacowych korytarzach w błękitnej sukni, a towarzyszy jej mały piesek - ten sam, którego trzyma na obrazie. Zjawa nie jest groźna, raczej melancholijna.

W Oporowie również straszy Biała Dama - Barbara Tarnowska, dawna pani zamku słynąca z surowości. Legenda mówi, że nie pozwoliła wezwać kapłana do umierającego sługi, a przybyłego zakonnika kazała pobić tak dotkliwie, że zmarł. Ludzie wierzyli, że sprawiedliwość dosięgła ją po śmierci. Od tamtej pory jej niespokojny duch błąka się po komnatach, niosąc brzemię nieodpokutowanej winy.

W Chróścinie z kolei ludzką wyobraźnię rozpala historia małego chłopca, Nikity Łopuchina, który utonął na okolicznych mokradłach. Według relacji, jego zjawa zaczęła pojawiać się o zmierzchu pod miejscową cerkwią. Zagubione dziecko stoi pod świątynią i wygląda tak, jakby na kogoś czekało. Gdy ktoś próbuje podejść bliżej, chłopiec pyta cicho: „gdzie są mama i tata?”, po czym rozpływa się w powietrzu.

Kiedy spojrzymy na te wszystkie lokalne opowieści, widać wyraźny wspólny mianownik. Nasze rodzime zjawy nie są potworami. To duchy melancholijne, czasem z dumnym brzemieniem winy, a czasem po prostu głęboko zagubione. Bardziej wzruszają, niż straszą, pilnując miejsc i ludzi, od których śmierć kazała im odejść zbyt wcześnie.

W świecie gry Wiedźmin 3: Dziki Gon ten sam motyw został jednak przekształcony w coś zupełnie innego. Tam „biała dama” to południca – upiór zrodzony z tragicznej śmierci i śmiertelnie niebezpieczny. To już nie cicha tęsknota, lecz żądny krwi potwór, którego trzeba pokonać srebrnym mieczem.

I właśnie to zestawienie pokazuje, jak popkultura potrafi przeobrazić dawne wierzenia. Z łagodnych, regionalnych historii o pamięci i niespełnieniu tworzy krwawy obraz grozy. A jednak u źródła – zarówno w ludowych legendach, jak i w grze – zawsze tkwi to samo: ktoś, kto nie potrafi odejść, bo trzyma go tu coś silniejszego niż śmierć.